Ngày 23/10/2026, Đại học Debrecen và chính quyền thành phố Debrecen (Hungary) đã phối hợp tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm cuộc Cách mạng và cuộc đấu tranh giành tự do năm 1956. Chương trình diễn ra tại hội trường chính của trường, với các hoạt động tưởng niệm, đặt vòng hoa và thắp ngọn lửa ký ức nhằm tri ân những người đã hy sinh vì tự do của đất nước.
Debrecen và dấu mốc lịch sử ngày 23/10/1956
Lễ kỷ niệm được tổ chức thông qua phiên họp trọng thể chung giữa Hội đồng Thượng viện Đại học Debrecen và chính quyền thành phố. Đây là dịp để hai bên cùng nhìn lại những sự kiện lịch sử diễn ra cách đây 70 năm, khi Debrecen trở thành một trong những địa điểm đầu tiên bùng nổ phong trào phản kháng tại Hungary.
Ngày 23/10/1956, cuộc biểu tình đầu tiên chống lại chính quyền đã diễn ra tại Debrecen. Sinh viên Đại học Debrecen kêu gọi người dân thành phố tham gia phong trào phản đối chế độ. Những người biểu tình sau đó tiến về trụ sở đảng ở khu vực trung tâm thành phố. Các nạn nhân đầu tiên trong vụ nổ súng đàn áp của cuộc Cách mạng và đấu tranh giành tự do năm 1956 cũng là những người dân Debrecen.
Phát biểu tại buổi lễ, Hiệu trưởng Đại học Debrecen Bács Zoltán nhắc lại hành trình của sinh viên trước khi cuộc cách mạng bùng nổ và những sự kiện diễn ra tại trường ngày 23/10/1956.
Ông cho biết, cách đây 70 năm, khoảng 600 sinh viên thuộc Đại học Kossuth Lajos, Đại học Y khoa và Học viện Nông nghiệp đã cùng tập trung trước trường, sau đó mang theo những yêu sách chung tiến về trung tâm Debrecen.
Hiệu trưởng nhấn mạnh: “Ngày hôm đó, mỗi bước đi đều mang sức nặng: vì những lời nói được cất lên, quan điểm được thể hiện và yêu cầu tự do, con người có thể phải trả giá bằng chính mạng sống của mình”.
Ông cũng bày tỏ lòng tri ân đối với những sinh viên và người dân Debrecen đã dũng cảm lên tiếng, những nạn nhân thiệt mạng cũng như những người sau đó phải chịu sự đàn áp, buộc phải im lặng hoặc sống lưu vong.
Di sản năm 1956 và trách nhiệm của thế hệ trẻ
Theo Hiệu trưởng Bács Zoltán, Debrecen có mối liên hệ đặc biệt với những thông điệp của cuộc cách mạng năm 1956. Những yêu sách được hình thành trong môi trường đại học đã trở thành mối quan tâm chung của xã hội, kết nối sinh viên trong giảng đường với người lao động tại các nhà máy thông qua khát vọng về một cuộc sống công bằng hơn.
Ông cũng nhắc lại dấu mốc tháng 10/1926, khi công trình xây dựng khu phức hợp bệnh viện đại học được hoàn thành và tượng Bá tước Tisza István được khánh thành.
Ba thập kỷ sau, vào tháng 10/1956, sinh viên đại học tiếp tục lên tiếng với mong muốn được sống và suy nghĩ tự do trên quê hương. Theo ông, hai dấu mốc lịch sử này có điểm chung là tinh thần trách nhiệm đối với tương lai.
Hiệu trưởng nhấn mạnh vai trò của di sản năm 1956 đối với môi trường giáo dục đại học hiện nay. Theo ông, khoa học đòi hỏi lòng dũng cảm đặt câu hỏi, sự tôn trọng bằng chứng và khả năng đưa ra nhận định độc lập. Giảng viên có trách nhiệm giúp sinh viên biết lập luận, lắng nghe, bảo vệ niềm tin của mình và sẵn sàng tham gia tranh luận.
Ông cho rằng thế hệ trẻ cần được tiếp cận những câu chuyện lịch sử để hiểu rằng tri thức luôn đi cùng trách nhiệm.
Cùng chia sẻ tại buổi lễ, Németh Kevin, Chủ tịch Hội Sinh viên Đại học Debrecen và Hội nghị toàn quốc các Hội Sinh viên, nhấn mạnh vai trò kết nối các thế hệ của môi trường đại học.
Theo ông, di sản của những người trẻ tham gia cuộc cách mạng năm 1956 không có nghĩa là thế hệ hôm nay phải lặp lại cuộc đời hay những quyết định của họ. Điều quan trọng là trân trọng những giá trị mà họ đã bảo vệ, gồm tự do, phẩm giá con người, tinh thần đoàn kết và niềm tin vào tương lai.
Tại chương trình, nhà sử học Barta János, Giáo sư danh dự, cũng chia sẻ ký ức cá nhân về cuộc cách mạng. Khi sự kiện diễn ra năm 1956, ông đang là học sinh lớp 11 tại Trường Trung học Fazekas Mihály.
Ông hồi tưởng về hình ảnh những lá cờ Hungary đã bị loại bỏ quốc huy của chính quyền Rákosi, những khẩu hiệu được hô vang và không khí đoàn kết của học sinh, sinh viên trên đường phố. Ông cũng nhớ lại khoảnh khắc diễn viên Görbe János, người bị đưa đến Debrecen sinh sống, đọc bài thơ Nemzeti dal (Bài ca dân tộc) từ ban công tòa nhà đảng trên phố Perényi.
Thắp lửa tưởng niệm và đặt vòng hoa tri ân
Bên cạnh các bài phát biểu, chương trình kỷ niệm còn có những hoạt động nghệ thuật tái hiện ký ức về cuộc cách mạng. Sinh viên Viện Âm nhạc nhẹ thuộc Khoa Âm nhạc Đại học Debrecen biểu diễn ca khúc 1956 của Varga Miklós, trong khi những hình ảnh về các sự kiện lịch sử được trình chiếu trên màn hình.
Một tác phẩm âm nhạc mới mang tên Szabadság, Magyarország (Tự do, Hungary), do Hiệu trưởng Bács Zoltán và Phó Giám đốc Viện Âm nhạc nhẹ Tóth Ákos cùng sáng tác nhân dịp kỷ niệm 70 năm cuộc cách mạng, cũng được trình diễn tại buổi lễ.
Ngoài ra, nghệ sĩ Varga Klári, thành viên Nhà hát Quốc gia Csokonai, đã ngâm bài thơ Október 23. của nhà thơ Aranyosi Ervin, góp phần tái hiện không khí và những ký ức về năm 1956.
Sau phiên họp trọng thể, Hiệu trưởng Bács Zoltán và Thị trưởng Papp László cùng thắp ngọn lửa tưởng niệm năm 1956 trên bậc thềm tòa nhà chính của Đại học Debrecen.
Hoạt động tưởng niệm của thành phố tiếp tục tại tượng đài Melocco đặt trước nhà thờ đại học. Sau chương trình biểu diễn của các nghệ sĩ Nhà hát Quốc gia Csokonai và học sinh trung học tại Debrecen, Thị trưởng Papp László đã có bài phát biểu.
Ông nhấn mạnh tác phẩm A Forradalom fehér rózsája (Hoa hồng trắng của Cách mạng) của nhà điêu khắc Melocco Miklós là biểu tượng gợi nhớ những giờ phút đầu tiên của cuộc cách mạng năm 1956.
Thị trưởng cũng nhắc lại bài phát biểu của nhà nghiên cứu văn học Görömbei András, Giáo sư Đại học Debrecen, tại lễ khánh thành tượng đài năm 2003. Khi đó, ông đã đề cập hành trình dẫn đến sự thay đổi thể chế tại Hungary 34 năm sau, dù cuộc cách mạng năm 1956 đã bị đàn áp bằng vũ lực.
Kết thúc chương trình, đại diện Đại học Debrecen, chính quyền thành phố, các cơ quan, tổ chức và hội đoàn gìn giữ ký ức lịch sử đã đặt vòng hoa tại tượng đài Melocco, thể hiện lòng tưởng nhớ và tri ân những người đã tham gia cuộc cách mạng.
