Trong bối cảnh Budapest không ngừng tìm kiếm những hướng đi mới để dung hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển đô thị hiện đại, Giải thưởng Kiến trúc Budapest tiếp tục đóng vai trò như một thước đo uy tín, tôn vinh những công trình có đóng góp nổi bật cho diện mạo và tương lai của thủ đô Hungary. Năm nay, Gellért Campus của Đại học Corvinus Budapest đã được trao Budapesti Építészeti Dicséret – một sự ghi nhận quan trọng không chỉ về mặt kiến trúc, mà còn về tư duy phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội.
Lễ trao giải và những công trình định hình diện mạo Budapest
Ngày 4/12, trong không gian trang trọng của Trung tâm Kiến trúc FUGA Budapest, lễ trao Giải thưởng Kiến trúc Budapest đã diễn ra với sự tham gia của giới chuyên môn, đại diện chính quyền và các đơn vị thiết kế. Giải thưởng do Chính quyền Thủ đô Budapest và Phòng Kiến trúc sư Budapest phối hợp tổ chức, nhằm đánh giá và tôn vinh những công trình kiến trúc tiêu biểu, có ảnh hưởng rõ nét đến bộ mặt đô thị của thành phố.
Hội đồng giám khảo năm nay đã quyết định trao một Giải Nívódíj và năm giải Dicséret. Công trình giành Giải thưởng Kiến trúc Budapest cao nhất là tòa nhà Trường mầm non Gyöngyszem tại quận XIII – một dự án được đánh giá cao về chất lượng không gian, tính nhân văn và sự hài hòa với môi trường xung quanh. Bên cạnh đó, năm công trình khác được trao Dicséret gồm: Gellért Campus của Đại học Corvinus Budapest; dự án tái sinh Trung tâm thương mại Corvin Áruház tại quận VIII; khu nhà ở Metrodom Green tại quận IX; Madárhegyi Gyermekliget thuộc quận XI; và khu nhà ở xã hội của chính quyền địa phương trên phố Petneházy, quận XIII.
Danh sách các công trình được vinh danh cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận kiến trúc, từ giáo dục, nhà ở, không gian cộng đồng cho đến cải tạo các công trình hiện hữu. Trong đó, Gellért Campus nổi bật như một ví dụ điển hình cho xu hướng tái sử dụng thích ứng, đặt trọng tâm vào việc kế thừa và làm mới di sản kiến trúc thay vì phá bỏ hoàn toàn để xây dựng lại.
Bản cải tiến mang tính mẫu mực của công trình tiền thân
Gellért Campus được trao giải Dicséret là kết quả của sự hợp tác giữa nhiều chủ thể trong lĩnh vực kiến trúc và xây dựng. Công trình có kiến trúc sư chịu trách nhiệm chính là Ilku György (Market Építő Zrt.), kiến trúc sư thiết kế là Kis Péter (PLANT – Atelier Peter Kis Kft.), và chủ đầu tư là Quỹ Maecenas Universitatis Corvini, đơn vị duy trì hoạt động của Đại học Corvinus Budapest.
Theo đánh giá của hội đồng chuyên môn, trường đại học và nhóm kiến trúc sư đã đặt ra một mục tiêu đầy tham vọng: xây dựng mô hình tòa nhà đại học của tương lai dựa trên một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, có sự tham gia rộng rãi, đồng thời áp dụng các giải pháp thử nghiệm, sáng tạo và bền vững. Thay vì lựa chọn phương án phá bỏ, nhóm thiết kế đã quyết định đi theo con đường tái sử dụng thích ứng. Công trình được khoác lên một diện mạo mới với mặt đứng dạng lưới màu trắng, song vẫn giữ nguyên khối tích và kết cấu chính của tòa nhà cũ.
Một lối vào mới được mở ra ở phía gần đô thị hơn, kết nối với một hàng hiên nhô ra phía trước, tiếp cận bằng hệ thống bậc thang. Không gian giảng đường trung tâm được bao quanh bởi các khu vực sinh hoạt chung, phía trên là hai khối tháp: khối J thấp hơn, chứa các phòng học, và khối K dành cho ký túc xá. Đáng chú ý, trên đỉnh tháp K, tầng kỹ thuật cũ đã được cải tạo thành các phòng làm việc cho giảng viên và không gian tổ chức sự kiện, bên ngoài được bao phủ bởi một “vương miện” màu vàng, tạo nên điểm nhấn mang tính biểu tượng cho toàn bộ công trình.
Dù bề ngoài mang dáng vẻ hiện đại với vật liệu và hình thức mới, Gellért Campus về bản chất vẫn là sự tiếp nối và cải tiến của công trình tiền thân. Điều này phản ánh một nhận thức ngày càng rõ ràng trong kiến trúc đương đại: các tòa nhà hiện đại chứa đựng những “dự trữ” về vật chất và không gian, đủ để tái sử dụng và thích nghi với các nhu cầu mới. Cách tiếp cận này cũng được xem như sự quay trở lại với một truyền thống lâu đời, trong đó những gì đã tồn tại được nhìn nhận như một giá trị, ngay cả khi công trình đó mang dấu ấn của một giai đoạn lịch sử hay hệ tư tưởng nhất định.
Trong trường hợp của Đại học Corvinus Budapest, mối quan hệ được thiết lập với di sản kiến trúc của một thời kỳ trước đó mang ý nghĩa đặc biệt. Dự án cho thấy không thể xây dựng “trường đại học của tương lai” nếu thiếu sự thấu hiểu và tôn trọng quá khứ. Chính thái độ ứng xử này đã khiến Gellért Campus trở thành một hình mẫu đáng chú ý trong bối cảnh nhiều thành phố đang đối mặt với bài toán cải tạo các công trình cũ.
Một điểm nhấn mang ý nghĩa xã hội của giải thưởng là khoản tiền thưởng đi kèm danh hiệu Dicséret. Market Építő Zrt. đã quyết định dành toàn bộ số tiền này để ủng hộ Bátor Tábor, một tổ chức từ thiện hoạt động vì trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo, qua đó mở rộng giá trị của giải thưởng vượt ra ngoài phạm vi kiến trúc.
Giải thưởng 30 năm tuổi và triển lãm các tác phẩm dự thi
Giải thưởng Kiến trúc Budapest năm nay nằm trong khuôn khổ cuộc thi do Chính quyền Thủ đô Budapest và Phòng Kiến trúc sư Budapest phát động từ tháng 7, nhằm tìm kiếm những công trình xứng đáng với danh hiệu Budapest Építészeti Nívódíja 2025. Trải qua 30 năm tồn tại và phát triển, mục tiêu của giải thưởng vẫn không thay đổi: giới thiệu và ghi nhận những dự án góp phần bảo tồn di sản xây dựng, đồng thời đưa ra những định hướng phát triển đô thị mang tính giá trị và bền vững, phù hợp với đặc điểm tự nhiên và cảnh quan độc đáo của Budapest.
Năm nay, ban tổ chức nhận được 18 bài dự thi, trong đó hội đồng giám khảo đã trực tiếp tham quan và đánh giá chín địa điểm. Hội đồng gồm các chuyên gia đầu ngành như Erő Zoltán – kiến trúc sư trưởng của Budapest, Herczeg László – Chủ tịch Phòng Kiến trúc sư Budapest, Dományi Bálint – Giám đốc Văn phòng Dự án Rákosrendező, Bardóczi Sándor – kiến trúc sư cảnh quan trưởng của thủ đô, cùng các kiến trúc sư Gereben Péter, Perényi Flóra và Soltész Noémi.
Toàn bộ các tác phẩm dự thi đã được trưng bày tại phòng Breuer của Trung tâm Kiến trúc FUGA Budapest, mở cửa cho công chúng tham quan đến hết ngày 4/1. Bên cạnh đó, các dự án còn được giới thiệu trong ấn phẩm “Budapest Építészeti Nívódíja 2025”, phát hành song ngữ Hungary – Anh, miễn phí tại Văn phòng Phòng Kiến trúc sư Budapest và tại FUGA. Đây không chỉ là dịp để công chúng tiếp cận gần hơn với kiến trúc đương đại, mà còn là cách để lan tỏa những giá trị lâu dài mà các công trình như Gellért Campus đang đại diện.
