Du học tại Hungary mở ra nhiều cơ hội trải nghiệm học thuật và văn hóa, nhưng cũng đi kèm những thách thức mà sinh viên quốc tế không phải lúc nào cũng dễ dàng chia sẻ. Bên cạnh việc làm quen với thành phố mới, hệ thống giáo dục và môi trường sống khác biệt, nhiều sinh viên phải đối mặt với những khó khăn ít nhìn thấy hơn như căng thẳng khi sử dụng ngoại ngữ, cảm giác xa nhà, mất động lực hoặc khó thể hiện bản thân trong lớp học.
Trong cuộc phỏng vấn về trải nghiệm của sinh viên quốc tế tại Hungary, TS. habil. Ildikó Rudnák, chuyên gia về giao tiếp liên văn hóa và hội nhập sinh viên quốc tế, phân tích nguyên nhân của những cảm xúc này cũng như vai trò của giảng viên trong việc xây dựng môi trường học tập hòa nhập.
Những biểu hiện “vô hình” của sốc văn hóa trong lớp học Hungary
Nhiều sinh viên quốc tế khi đến Hungary thường chuẩn bị cho những khó khăn như tìm đường trong thành phố mới, làm quen với cuộc sống hằng ngày hoặc thích nghi với yêu cầu học tập khác biệt. Tuy nhiên, những thử thách khó nhận biết hơn lại thường xuất hiện trong quá trình học tập, chẳng hạn cảm giác kiệt sức sau một ngày phải giao tiếp bằng ngôn ngữ khác, nhớ nhà nhiều hơn dự đoán hoặc cảm thấy không thể thể hiện đúng con người thật của mình.
Theo TS. habil. Ildikó Rudnák, người đã giảng dạy sinh viên quốc tế từ năm 1987, sốc văn hóa thường không chỉ biểu hiện qua những khó khăn rõ ràng mà còn xuất hiện dưới dạng các vấn đề về thể chất, cảm xúc và tinh thần.
“Những khó khăn về thể chất (như mệt mỏi), khó khăn về cảm xúc (như nhớ gia đình) và những thách thức về tinh thần (như mất động lực) ảnh hưởng mạnh đến kết quả học tập trên lớp, vì vậy giảng viên cần chú ý và có phản ứng phù hợp”, bà chia sẻ.
Chuyên gia cho rằng việc trao đổi cởi mở về những vấn đề này trong lớp học có thể giúp sinh viên nhận ra rằng họ không phải là người duy nhất trải qua cảm giác đó. Một thái độ hỗ trợ từ giảng viên có thể làm giảm những cảm xúc tiêu cực và biến quá trình vượt qua sốc văn hóa thành một phần của quá trình hội nhập thành công tại Hungary.
Giai đoạn khó khăn nhất khi sinh viên quốc tế thích nghi với Hungary
Theo TS. Rudnák, sốc văn hóa không phải là một hiện tượng chỉ xảy ra một lần. Những người sống trong môi trường văn hóa mới vẫn có thể tiếp tục trải nghiệm sự khác biệt, dù mức độ ảnh hưởng thường giảm dần theo thời gian.
Những tuần đầu sau khi đến Hungary thường là giai đoạn quan trọng nhất. Khi sự hào hứng ban đầu với một đất nước mới dần qua đi, sinh viên bắt đầu đối diện với những vấn đề thực tế như thủ tục hành chính, yêu cầu học tập và cách vận hành của môi trường đại học.
Việc hội nhập nhanh chóng không chỉ có lợi cho bản thân sinh viên mà còn có ý nghĩa đối với các cơ sở giáo dục Hungary, khi các trường đại học ngày càng tiếp nhận nhiều sinh viên quốc tế và xây dựng môi trường học tập đa văn hóa.
Một trong những biểu hiện của sốc văn hóa là trạng thái “đóng băng”, khi sinh viên gặp khó khăn trong việc thể hiện bản thân. TS. Rudnák cho biết bất kỳ ai sử dụng ngoại ngữ đều có thể trải qua sự mệt mỏi do phải tập trung liên tục để giao tiếp.
Đối với sinh viên quốc tế học tập tại Hungary, họ thường phải kết nối giữa tiếng mẹ đẻ, ngôn ngữ học tập và tiếng Hungary – ngôn ngữ của môi trường bản địa. Bà cho rằng tiếng Hungary đặc biệt khó học vì đây là ngôn ngữ có cấu trúc biến đổi từ phức tạp. Với những sinh viên chưa từng có kinh nghiệm học ngoại ngữ trước đó, thử thách không chỉ là học một ngôn ngữ mới mà còn là học cách học ngoại ngữ.

Giữ bản sắc cá nhân trong môi trường văn hóa mới
Trong quá trình thích nghi tại Hungary, nhiều sinh viên quốc tế phải đối mặt với sự khác biệt giữa “cái tôi ngôn ngữ” và “cái tôi văn hóa”. Theo TS. Rudnák, sự căng thẳng xuất hiện khi sinh viên không thể truyền tải đầy đủ kiến thức, trí tuệ hoặc khiếu hài hước của mình bằng ngôn ngữ mới.
Việc duy trì bản sắc cá nhân là điều quan trọng trong quá trình hội nhập. Khi sinh viên dần cởi mở hơn với văn hóa Hungary và cải thiện khả năng ngôn ngữ, sự khác biệt giữa hai khía cạnh này cũng dần giảm đi.
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý rằng việc sống trong một nền văn hóa mới không đồng nghĩa với việc một người sẽ thay đổi hoàn toàn sở thích hoặc tính cách. Ví dụ, một sinh viên vốn không thường xuyên tham quan triển lãm hoặc đi xem sân khấu ở quê nhà cũng không nhất thiết sẽ bắt đầu làm những điều đó tại Hungary, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt.
TS. Rudnák từng làm việc với sinh viên quốc tế đến từ nhiều quốc gia như Nga, Nhật Bản, Mỹ và nhiều nền văn hóa khác. Theo bà, khả năng hội nhập không chỉ phụ thuộc vào khoảng cách văn hóa mà còn liên quan đến động lực, sự kiên trì và kỹ năng giao tiếp cá nhân.
Sinh viên càng có nhiều cơ hội trò chuyện, kết nối với người dân Hungary và xây dựng các mối quan hệ địa phương thì càng có khả năng sử dụng ngôn ngữ hiệu quả hơn. Dù toàn cầu hóa và công nghệ thông tin đã đưa các nền văn hóa đến gần nhau hơn, những hiểu lầm văn hóa vẫn có thể xảy ra và đôi khi tạo nên những tình huống bất ngờ hoặc hài hước.
Vai trò của giảng viên Hungary trong quá trình hội nhập
Theo TS. Rudnák, các nhóm sinh viên quốc tế cần được tạo điều kiện để thể hiện đúng năng lực của mình trong quá trình đánh giá học tập.
“Những sinh viên đến từ các nền văn hóa khác nhau cần có cơ hội bình đẳng để thể hiện kiến thức thực sự của họ”, bà nói.
Tuy nhiên, phương pháp đánh giá phù hợp phụ thuộc vào đặc điểm của từng nhóm sinh viên, và trách nhiệm của giảng viên là lựa chọn cách thức phù hợp nhất.
Bà cũng nhấn mạnh vai trò của giảng viên tiếng Hungary như một “người trung gian văn hóa”. Với nhiều sinh viên quốc tế, giáo viên tiếng Hungary là những người Hungary đầu tiên mà họ tiếp xúc thường xuyên và sâu sắc thông qua các buổi học.
Thông qua giảng viên, sinh viên không chỉ tiếp cận ngôn ngữ mà còn tìm hiểu văn hóa, lịch sử, địa lý và cách vận hành của xã hội Hungary. Theo TS. Rudnák, các đồng nghiệp trong lĩnh vực này đều nhận thức rõ trách nhiệm và nỗ lực hỗ trợ sinh viên trong quá trình thích nghi.
Trí tuệ văn hóa trở thành yếu tố quan trọng trong giáo dục đại học Hungary
TS. Rudnák cho rằng để hiểu những người thuộc cùng nền văn hóa, trí tuệ cảm xúc (EQ) đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, khi bước vào môi trường văn hóa khác, trí tuệ văn hóa (CQ) trở thành yếu tố quyết định.
Theo bà, mức độ trí tuệ cảm xúc của một người không thay đổi, nhưng EQ phụ thuộc vào bối cảnh văn hóa. Vì vậy, sự tự tin và cảm giác an toàn mà một người có trong môi trường quen thuộc không phải lúc nào cũng hoạt động tương tự ở một nền văn hóa mới.
Bà dẫn lại quan điểm: “CQ bắt đầu từ nơi EQ kết thúc”.
Trong bốn khía cạnh của trí tuệ văn hóa, khía cạnh nhận thức liên quan đến kiến thức về cách các nền văn hóa vận hành có thể được phát triển thông qua học tập. Ba khía cạnh còn lại gồm động lực, hành vi và siêu nhận thức cần được hình thành thông qua tương tác với con người từ các nền văn hóa khác và trải nghiệm trong những môi trường mới.
Theo chuyên gia, một người càng cởi mở, hướng ngoại và tò mò về các nền văn hóa khác thì càng có khả năng phát triển CQ.
Dựa trên nhiều thập kỷ làm việc trong môi trường giáo dục quốc tế tại Hungary, TS. Rudnák nhận thấy sự nhạy cảm liên văn hóa trong giáo dục đại học Hungary đã được cải thiện đáng kể. Sự gia tăng số lượng sinh viên quốc tế, các chương trình trao đổi học thuật và chiến lược quốc tế hóa của các trường đại học là những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự thay đổi này.
Bà cho rằng trong tương lai, việc đo lường và phát triển trí tuệ văn hóa sẽ trở thành một yêu cầu về chất lượng trong giáo dục đại học, đối với cả giảng viên và sinh viên.
“Trong môi trường tri thức toàn cầu, CQ là yếu tố thiết yếu để hợp tác thành công và cần trở thành một phần không thể thiếu của giáo dục, giống như kỹ năng số và năng lực ngôn ngữ”, TS. Rudnák nhận định.



