Cuối tháng 10, Đại học Eötvös Loránd (ELTE) đã công bố Chỉ thị của Hiệu trưởng vào tháng 4/2025 liên quan đến các nguyên tắc đạo đức khoa học và quy định học thuật nghiêm ngặt, nhằm định hướng sinh viên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) một cách có trách nhiệm và ý thức trong suốt quá trình học tập.
Theo trường, việc ứng dụng AI một cách cẩn trọng có thể hỗ trợ mạnh mẽ cho sự phát triển chuyên môn của sinh viên, mở ra các phương pháp học tập mới và nâng cao hiệu quả làm việc, từ đó mang lại lợi thế cạnh tranh trên thị trường lao động. Ngược lại, lạm dụng AI một cách thiếu cân nhắc có thể làm đơn giản hóa quá mức quá trình học, làm suy yếu khả năng tư duy phân tích và cản trở việc nắm bắt sâu sắc kiến thức.
AI được phép sử dụng rộng rãi nhưng chỉ đóng vai trò hỗ trợ
Bộ Quy tắc Sử dụng AI của Sinh viên – có hiệu lực từ cuối tháng 10 – cho phép mọi sinh viên ELTE sử dụng các công cụ AI xuyên suốt toàn bộ quá trình học đại học. Tuy nhiên, bộ quy tắc nhấn mạnh rằng AI chỉ mang tính chất bổ trợ, không được phép thay thế tư duy sáng tạo, quá trình ra quyết định hay năng lực phản biện của con người.
Trường cũng khẳng định sinh viên sẽ không bị đối xử bất lợi khi sử dụng AI một cách hợp pháp và tuân thủ quy định. Nhưng bất kỳ hành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức hay quy định học thuật liên quan đến AI đều sẽ bị xử lý nghiêm, tương tự như các hành vi gian lận khác.
Bộ quy tắc được soạn thảo bởi một ủy ban đặc biệt gồm đại diện các khoa và đại diện Hội Sinh viên (EHÖK), dưới sự điều phối của Ủy viên Hiệu trưởng phụ trách chương trình AI chủ lực của ELTE. Tài liệu tổng hợp các thực tiễn tốt nhất đã được đúc kết ở từng khoa, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của nhiều trường đại học hàng đầu trong khu vực. Trường cho biết việc định hình quy tắc dùng AI trong giáo dục nhằm mục tiêu vừa đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế, vừa đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt của một đại học định hướng nghiên cứu.
Những lĩnh vực được phép sử dụng AI
Quy định cho phép sinh viên sử dụng AI từ giai đoạn chuẩn bị bài học, thực hiện các bài tập dự án cho đến việc hoàn thiện luận văn tốt nghiệp. Cụ thể, AI có thể hỗ trợ sinh viên trong:
- Xử lý tài liệu học thuật,
- Tìm kiếm ý tưởng và định hướng dự án,
- Vượt qua tình trạng bí ý tưởng khi viết,
- Chỉnh sửa và biên tập ngôn ngữ,
- Gợi ý phương án trực quan hóa nội dung.
Bộ ba nguyên tắc đạo đức: minh bạch – trách nhiệm – an toàn dữ liệu
Hallgatói MI Kódex (Bộ Quy tắc AI dành cho sinh viên) được xây dựng trên ba trụ cột đạo đức quan trọng mà tất cả sinh viên đều bắt buộc phải tuân thủ:
Minh bạch và liêm chính học thuật
Sinh viên phải công khai và ghi rõ việc sử dụng AI trong quá trình thực hiện bài tập hoặc nghiên cứu, theo đúng yêu cầu cụ thể của từng khoa. Mọi hành vi sao chép nội dung do AI tạo ra và trình bày như sản phẩm của bản thân mà không trích dẫn đều bị xem là vi phạm đạo đức khoa học, tương đương đạo văn.
Giám sát và trách nhiệm của con người
Sinh viên phải luôn giữ quyền kiểm soát trong toàn bộ quá trình sáng tạo. Dù sử dụng AI, người học vẫn phải vận dụng kiến thức và khả năng phán đoán của mình để đánh giá nội dung mà công cụ tạo ra, bao gồm việc nhận diện các lỗi sai, sự thiên lệch hay “ảo giác AI”.
An toàn dữ liệu và bảo mật thông tin
Trừ những trường hợp đặc biệt được cấp phép, sinh viên không được phép đưa vào AI các thông tin mật như kết quả nghiên cứu chưa công bố, dữ liệu cá nhân, thông tin thuộc hợp đồng bảo mật hay dữ liệu kinh doanh chưa được phép chia sẻ.
Các hành vi bị cấm
Bộ quy tắc quy định rõ một số hành vi bị cấm tuyệt đối, bao gồm:
- Sao chép nội dung AI tạo ra mà không ghi nguồn,
- Ghi tên AI như tác giả của bất kỳ sản phẩm học thuật nào,
- Sử dụng AI trong thi cử hoặc các bài kiểm tra trực tiếp.
Các hành vi vi phạm được xem như vi phạm nghĩa vụ học thuật và đạo đức khoa học, và có thể chịu hình thức kỷ luật tương đương hành vi đạo văn.
Lộ trình áp dụng và đào tạo bắt buộc từ năm học 2026–2027
Chín khoa của ELTE sẽ hoàn thiện các quy định chi tiết dành riêng cho từng lĩnh vực, với hạn chót vào giữa tháng 12. Toàn bộ quy định cấp khoa sẽ được công bố muộn nhất vào 31/01/2026, và có hiệu lực bắt buộc ngay sau đó.
Từ học kỳ đầu tiên của năm học 2026–2027, ELTE sẽ triển khai khóa học bắt buộc dành cho toàn bộ sinh viên để trang bị kiến thức về cách AI vận hành, khả năng và giới hạn của nó, cũng như các nguyên tắc sử dụng đúng quy định và có trách nhiệm.
Việc thực thi bộ quy tắc sẽ do Ủy viên Hiệu trưởng phụ trách AI giám sát. Hằng năm, trường sẽ đánh giá và cập nhật quy định nhằm đảm bảo Hallgatói MI Kódex theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và tiếp tục hỗ trợ hiệu quả cho quá trình học tập của sinh viên.
