Một nhóm các nhà khảo cổ học do Bence Soós – nhà khảo cổ và bảo tàng học từ Bảo tàng Quốc gia Hungary – dẫn đầu đã công bố một khám phá gây chấn động: sáu kho báu cổ đại được chôn giấu quanh một khu định cư bí ẩn tại Đồi Somló, thuộc phía Tây Hungary. Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí khoa học Antiquity, dựa trên dữ liệu khảo sát thực địa kết hợp với công nghệ quét laser hiện đại.
Đồi Somló vốn là một ngọn đồi núi lửa đã tắt, nổi tiếng hiện nay với hoạt động trồng nho và sản xuất rượu vang. Tuy nhiên, dưới lớp đất đá của nó là một kho di sản cổ đại đã âm thầm ẩn mình suốt hàng thiên niên kỷ.
Những kho báu đến từ thời đại đồ đồng và đồ sắt
Theo nhóm nghiên cứu, phần lớn các hiện vật được tìm thấy có niên đại từ khoảng năm 1080 đến 900 trước Công nguyên, tức thuộc giai đoạn cuối của thời đại đồ đồng tại khu vực Trung Âu. Một số hiện vật cổ xưa hơn, có thể được chế tác từ những năm 1400 đến 1300 trước Công nguyên – tức đã tồn tại từ 3.400 đến 3.300 năm trước. Ngoài ra, cũng xuất hiện các hiện vật thuộc giai đoạn đầu của thời đại đồ sắt, kéo dài từ khoảng năm 800 đến 450 trước Công nguyên.
Tính đến tháng 4 năm 2025, hơn 900 hiện vật đã được khai quật từ sáu kho báu này. Bộ sưu tập bao gồm nhiều loại trang sức, vật trang trí quân sự có thiết kế kỳ lạ và một số vũ khí. Đặc biệt, nhiều hiện vật được chế tác bằng kim loại quý hiếm, bên cạnh đó là các vật liệu hữu cơ như hổ phách, da, vải và thậm chí cả răng nanh heo rừng.
Chính tính đa dạng về vật liệu, độ tinh xảo và sự phân bố niên đại rộng đã khiến các hiện vật trở thành những báu vật khảo cổ vô giá. Một số hiện vật còn được bảo quản trong điều kiện gần như nguyên vẹn, cho phép các nhà khoa học suy đoán về thói quen sinh hoạt, nghi lễ tang lễ và vai trò xã hội của người xưa.
Từ rượu vang đến di sản khảo cổ
Đồi Somló hiện là một điểm đến nổi tiếng trong ngành sản xuất rượu vang của Hungary, nhưng từ lâu nó đã là chủ đề quan tâm của giới khảo cổ. Từ cuối thế kỷ 19, khi những người nông dân địa phương trong lúc canh tác đã vô tình đào được các mảnh hiện vật kỳ lạ, giới khoa học đã bắt đầu nghi ngờ rằng khu vực này từng là nơi cư trú hoặc nghi lễ của các cộng đồng cổ đại.
Các khảo sát trước đây cũng từng phát hiện những gò đất lớn dùng làm mộ phần, bên trong là hài cốt các chiến binh hoặc tầng lớp thượng lưu thời cổ. Những ngôi mộ này thường được chôn cùng đồ tùy táng giá trị – từ vũ khí, đồ trang sức cho đến các vật phẩm có thể mang ý nghĩa tôn giáo hoặc biểu trưng quyền lực.
Kết hợp dữ liệu từ các cuộc khai quật trước đây với công nghệ quét địa hình bằng tia laser (LIDAR), nhóm nghiên cứu hiện đại đã xác định rõ hơn các khu vực khả nghi quanh đồi, từ đó dẫn đến việc phát hiện 6 kho báu này. Những vị trí kho báu được cho là từng là nơi cư trú, hoặc thậm chí là các vị trí hành lễ quan trọng, cho thấy đây không chỉ là một điểm chôn giấu ngẫu nhiên.
Hé mở về một nền văn hóa chưa được biết đến
Mặc dù vẫn còn nhiều điều chưa sáng tỏ, phát hiện này có thể mở ra một chương mới trong việc nghiên cứu các cộng đồng cổ đại từng sinh sống tại vùng Trung Âu. Nhiều hiện vật mang nét đặc trưng chưa từng thấy trong các nền văn hóa đã được biết đến trước đây, làm dấy lên giả thuyết về một cộng đồng riêng biệt, phát triển độc lập hoặc chịu ảnh hưởng đan xen giữa nhiều dòng văn hóa khác nhau.
Trong tương lai, nhóm nghiên cứu dự kiến sẽ tiếp tục khai quật tại các điểm lân cận, đồng thời tiến hành phân tích sâu hơn về cấu trúc địa tầng, hóa chất trong hiện vật và dấu vết ADN để tái dựng lại cuộc sống của những con người từng tồn tại quanh Đồi Somló hàng nghìn năm trước.
